×
Home
DOE DE TEST!
Over het onderzoek
Meer over uitdrukkingen
Nog meer testjes
Over ons
Media
Maak dat de kat Wijs!
Over ons

Dit onderzoek is een gemeenschappelijk project van Simone Sprenger en Jacolien van Rij, onderzoekers aan de Rijksuniversiteit Groningen, in samenwerking met het Weekend van de Wetenschap.

Simone Sprenger

Universitair docent psycholinguïstiek aan de Faculteit der Letteren (RUG), Center for Language and Cognition (CLCG).

Ik onderzoek hoe we woorden en uitdrukkingen opslaan in ons geheugen. Daar zit een heel slim systeem achter. We kunnen binnen een fractie van een seconde een woord uitspreken, zonder eerst lang na te hoeven denken. Eigenlijk is ons brein een soort supercomputer die bliksemsnel de juiste woorden bij elkaar kan zoeken. Ik vind het leuk om experimenten te bedenken die laten zien hoe dat werkt.

Uitdrukkingen vind ik interessant, omdat je iets zegt wat letterlijk helemaal niet past bij de situatie. Je hoeft dus niet aan zee te zijn om te zien waar het schip strandt. Dat iedereen alsnog begrijpt wat je bedoelt, vind ik intrigerend. Ik wil weten hoe dat komt.

Omdat ik uit Duitsland kom, valt me bovendien op hoeveel kennis over de Nederlandse cultuur je nodig hebt om de uitdrukkingen te begrijpen. Het thema water, dat in Nederland veel belangrijker is dan in Duitsland, komt bijvoorbeeld overal terug. Zo kan je maar beter niet in zeven sloten tegelijk lopen, of tussen wal en schip vallen.”

Jacolien van Rij

Universitair docent cognitive modeling en Rosalind Franklin Fellow aan de Faculteit Science and Engineering (RUG), Bernoulli Institute for Mathematics, Computer Science and Artificial Intelligence.

“Ik onderzoek hoe we zinnen verwerken. Om een zin te begrijpen, moeten we veel verschillende soorten informatie combineren. Denk bijvoorbeeld aan uitdrukkingen: hoe (en wanneer) komen we erachter dat de zin iets anders betekent dan wat er letterlijk wordt gezegd? Met behulp van computer simulaties wil ik erachter komen hoe kinderen die vaardigheid leren, zonder dat dit hun ooit duidelijk uitgelegd wordt.”

“Ik vind uitdrukkingen leuk waarvan we meestal niet weten dat het figuurlijk taalgebruik is, omdat de letterlijke betekenis verdwenen is. Nu we met dit project bezig zijn, vraag ik me ineens af waar ‘in de gaten houden’ vandaan komt, of wat ‘aan de slag gaan’ letterlijk betekent.”

Maak Dat De Kat Wijs-team

Uiteraard doen we dit onderzoek niet alleen, maar samen met een fantastisch team:

Marco Breemhaar

Student aan de Rijksuniversiteit Groningen, master Artificial Intelligence. Marco heeft de spreekwoorden database opgezet en een spreekwoorden-robot geïmplementeerd.

“Mijn favoriete uitdrukking is ‘Wie boter op zijn hoofd heeft, moet niet in de zon lopen.’ Het betekent zoiets als ‘Hij heeft dan wel kritiek op een ander, maar op hemzelf is ook wel wat aan te merken.’”

“Taal is en blijft voor mij een fascinerend iets. Het is misschien wel één van de belangrijkste aspecten van het bestaan van de mens. Zonder taal waren we nooit zover gekomen als we nu zijn. Uitdrukkingen zijn voor mij een manier om veel te zeggen met weinig woorden.”

Sjoerd Hekman

Student aan de Rijksuniversiteit Groningen
Sjoerd heeft uitdrukkingen verzameld.

“Mijn favoriete uitdrukking is 'Een garnaal heeft ook een hoofd'. In deze voor mij bizarre uitdrukking zie je zoveel terug van het complexe fenomeen dat taal is. De uitdrukking werd/wordt veel gebruikt op Urk ('een garre et ok een ooft') als reactie op een kind dat zijn zin doordrukt. De invloed van de regio is goed hierin terug te zien.”

“Als student Nederlands ben ik wellicht enigszins bevooroordeeld, maar taal is voor mij een van de belangrijkste eigenschappen van de mens. Het is wat ons onderscheidt van alle andere diersoorten. Het stelt ons in staat om na te denken over de wereld en onszelf. Het stelt ons in staat om die gedachten te communiceren met anderen en bovendien met behulp van het schrift vast te leggen voor toekomstige generaties. Zonder taal zouden we niet beschikken over al onze kennis.”

Theo Jurriens

Projectleider ScienceLinx en reist in de Discovery truck van de RUG langs scholen.
Theo heeft de publieksevents georganiseerd voor Maak dat de kat wijs en de test uitgetest in de RUG Discovery truck.

“Als sterrenkundige kan ik er niet om heen: ‘loop naar de maan’ is mijn favoriete uitdrukking. Uitdrukkingen fascineren mij omdat ze veelal overblijfselen zijn van verdwijnende folklore en volkswijsheden.”

Sanne Poelstra

Student aan de Rijksuniversiteit Groningen, master Human-Machine Communication
Sanne heeft de test uitgetest op scholen en onderwijsmaterialen ontwikkeld over uitdrukkingen voor de RUG Discovery Truck.

“Mijn favoriete uitdrukking is 'Het leven is een neus, je moet eruit halen wat erin zit.' Dit is geen erkende Nederlandse uitdrukking maar hij stond in de Kidsweek. Mijn zus die juf is gebruikt hem eigenlijk constant en ik vind er ook wel iets van waarheid inzitten.

Sinds dit project ben ik steeds meer op het gebruik van uitdrukkingen aan letten, en het is echt heel erg leuk om te zien waar, op welke manieren en door wie het allemaal gebruikt wordt in het dagelijks leven.”

Wessel van der Rest

Student aan de Rijksuniversiteit Groningen, master Artificial Intelligence
Wessel heeft de website geïmplementeerd en was verantwoordelijk voor het design.

Remco Wouts

System manager Artificial Intelligence (RuG).
Remco heeft technische ondersteuning en advies gegeven, de technische kant van de website geinplementeerd, en de server opgezet.

“Mijn favoriete uitspraak is Shakespeare's: ‘Zo dit al waanzin is, dan is er toch systeem in.’ of een van de vele varianten hiervan.”

Ambassadeurs van het publieksonderzoek

De leden van de futuristische funkgroep DeLikt ‐ Giorgi Kuiper, John van Beek, en frontman Jordy Dijkshoorn ‐ zijn ambassadeurs voor het publieksonderzoek.

Speciale opdracht voor De Likt is het verzinnen van een nieuwe uitdrukking. Zie www.weekendvandewetenschap.nl.

Met dank aan...

Aan dit onderzoek hebben verschillende partijen bijgedragen, die wij hierbij willen bedanken:

  • Weekend van de Wetenschap: het publieksonderzoek Maak dat de kat wijs is in samenwerking met Weekend van de Wetenschap tot stand gekomen. Jaarlijks organiseert Weekend van de Wetenschap in samenwerking met een universiteit of kennisinstelling een grootschalig publieksonderzoek dat geschikt is voor jong en oud. Het publiek krijgt op deze manier de mogelijkheid een belangrijke bijdrage te leveren aan wetenschappelijk onderzoek door het leveren van data op een wetenschappelijke vraag. Meer info: weekendvandewetenschap.nl.
  • Rijksuniversiteit Groningen: Verschillende afdelingen binnen de universiteit hebben dit interdisciplinaire project mede mogelijk gemaakt. We willen graag het Bernoulli Institute for Mathematics, Computer Science and Artificial Intelligence (Faculteit Science en Engineering), de Faculteit Letteren, ScienceLinx, en het Center for Information Technology (CIT) voor hun bijdrage en expertise.
  • Gratama Stichting: Dit onderzoek wordt financieel ondersteund door de Gratama Stichting.
  • Maki: Het logo en de afbeeldingen op deze website zijn gemaakt door Maki te Groningen. www.makimaki.nl
  • Amélie la Roi: Een deel van de afbeeldingen is afkomstig van het promotieonderzoek “Idiomen in het ouder wordende brein” van Amélie la Roi van de onderzoeksgroep Semantiek en Cognitie van de Faculteit Letteren van de Rijksuniversiteit Groningen. Meer informatie over haar onderzoek is te vinden op amelielaroi.nl.
  • ISLA project, Radboud Universiteit Nijmegen: Een deel van de uitdrukkingen in onze test zijn verzameld in het Idiomatic Second Language Acquisition (ISLA project) onder leiding van Prof. Ton Dijkstra (Radboud Universiteit Nijmegen) en Helmer Strik (Radboud Universiteit Nijmegen) en gefinancierd door het NWO. Meer informatie: isla.ruhosting.nl .

DOE DE TEST!